Universiti dan kehidupan sivik

Apa itu AUKU? Penjelasan Akta Universiti dan Kolej Universiti Malaysia

Fahami perkara yang dikawal AUKU, sistem sebelum 1971, perbezaan antara Akta asal dengan pindaan 1975, perubahan kemudian dan maksud proses pemansuhan hari ini.

Jawapan ringkas

AUKU ialah singkatan umum bagi Akta Universiti dan Kolej Universiti 1971, atau Akta 30. Ia bukan sekadar undang-undang politik mahasiswa: AUKU menyediakan kerangka untuk menubuhkan, menyelenggara dan mentadbir universiti awam dan kolej universiti, serta mengawal tadbir urus, pertubuhan mahasiswa, kewangan dan tatatertib. Kerajaan mengumumkan proses pemansuhan dan penggantian pada Ogos 2026, tetapi pengumuman dasar itu tidak dengan sendirinya memadamkan Akta sedia ada.

Sumber: Universiti Malaya; Ministry of Higher Education

Contoh praktikal

Menyemak sama ada AUKU sudah berubah dari segi undang-undang

Mulakan dengan Akta dan teks pindaan semasa, kemudian semak sama ada rang undang-undang pengganti telah diluluskan Parlimen dan mula berkuat kuasa. Pengumuman menteri memulakan proses dasar, tetapi tidak dengan sendirinya memansuhkan sesuatu Akta.

Sumber: Universiti Malaya; Ministry of Higher Education

Undang-undang: Akta 30
Berkuat kuasa sejak: 30 April 1971
Proses semasa: Kerangka pengganti sedang dibangunkan

Skop AUKU lebih luas daripada politik mahasiswa

Akta 30 menyatakan tujuannya ialah membuat peruntukan bagi penubuhan, penyelenggaraan dan pentadbiran universiti dan kolej universiti serta perkara berkaitan. Strukturnya meliputi tanggungjawab menteri, perbadanan, perlembagaan universiti, bantuan kewangan dan akaun, kampus, aktiviti mahasiswa, tatatertib dan pentadbiran kolej universiti.

Aktiviti mahasiswa hanya satu bahagian daripada undang-undang tadbir urus yang lebih luas.
Lembaga, Senat, pegawai dan perlembagaan universiti awam beroperasi dalam kerangka berkanun ini.
Institusi pendidikan tinggi swasta dan institusi di bawah aturan undang-undang berbeza tidak boleh dianggap menerima setiap peruntukan AUKU secara seragam.

Sumber: Universiti Malaya; Universiti Malaya

Sebelum AUKU, universiti tetap tertakluk kepada undang-undang

Sebelum 1971, sistem universiti bukanlah ruang tanpa undang-undang. Universiti Malaya mempunyai Akta Universiti Malaya 1961, manakala perlembagaan untuk Universiti Pulau Pinang dan Universiti Kebangsaan dibangunkan secara berasingan. Aturan terdahulu memberi badan seperti Majlis dan Senat peranan pemerintahan sendiri yang lebih besar, walaupun universiti masih banyak bergantung pada dana awam.

Institusi Universiti Malaya di Kuala Lumpur ditubuhkan di bawah undang-undang yang diluluskan pada 1961.
Undang-undang dan perlembagaan khusus universiti tidak bermaksud kebebasan kewangan daripada kerajaan.
Gambaran zaman itu sebagai era emas autonomi ialah tafsiran ilmiah dan perlu dinyatakan sebagai pandangan bersumber.

Sumber: Kajian Malaysia, Universiti Sains Malaysia; Universiti Malaya

Mengapa Parlimen menggubal AUKU pada 1971

Darurat selepas peristiwa 13 Mei 1969 mengubah hubungan antara negara dengan universiti. Universiti diletakkan di bawah Ordinan Darurat (Kuasa-Kuasa Perlu) No. 74, yang kemudian menjadi salah satu asas AUKU. Akta 1971 turut menjawab keperluan institusi: satu instrumen menyeluruh dan perlembagaan contoh diwujudkan supaya setiap universiti baharu tidak memerlukan Akta berasingan.

Perkenan Diraja diberikan pada 27 April 1971 dan Akta disiarkan dalam Warta pada 29 April.
Akta berkuat kuasa di seluruh Malaysia mulai 30 April 1971.
Seksyen 15 asal mengawal hubungan pertubuhan mahasiswa dan pemegangan jawatan politik, tetapi ia tidak sama dengan rejim 1975 yang lebih ketat dan sering diingati hari ini.

Sumber: Universiti Malaya; Kajian Malaysia, Universiti Sains Malaysia

Pindaan 1975 ialah titik perubahan utama

Gerakan mahasiswa berterusan selepas 1971, termasuk demonstrasi besar berkaitan kemiskinan luar bandar dan peristiwa Baling 1974. Pindaan 1975 membalas dengan kawalan tatatertib lebih luas sambil menyusun semula tadbir urus universiti. Penyelidikan akademik mengenal pasti pindaan ini, bukan teks 1971 semata-mata, sebagai saat kawalan negara yang jauh lebih kuat diterapkan.

Kawalan diperluas daripada pertubuhan kepada mahasiswa individu dan warga universiti.
Kuasa pelantikan penting beralih daripada badan dalaman universiti kepada kerangka menteri dan eksekutif.
Majlis universiti, pelantikan pimpinan dan pentadbiran fakulti menjadi lebih berpusat.

Sumber: Kajian Malaysia, Universiti Sains Malaysia; Ministry of Higher Education

Pindaan kemudian mengubah undang-undang berkali-kali

AUKU hari ini bukan instrumen yang sama seperti pada 1975. Pindaan dalam dekad kemudian menyentuh tadbir urus, pengkorporatan, tatatertib dan penyertaan politik. Perubahan 2009 membuang beberapa akibat berbentuk jenayah dan tatatertib langsung AUKU terhadap ahli akademik; pindaan 2012 meluaskan penyertaan politik mahasiswa di luar kampus; dan pindaan yang berkuat kuasa pada 2019 memotong seksyen 15(2)(c), lalu membuka lebih ruang bagi aktiviti politik dalam kampus.

Sentiasa kenal pasti versi dan tarikh peruntukan yang dibincangkan.
Kes tatatertib lama tidak semestinya menggambarkan kedudukan undang-undang mahasiswa hari ini.
Undang-undang lain, perlembagaan universiti dan peraturan kampus masih boleh terpakai walaupun sekatan AUKU tertentu telah dibuang.

Sumber: Universiti Malaya; Ministry of Higher Education

Pindaan 2024 menumpukan badan mahasiswa dan tatatertib

Akta A1713 membenarkan Majlis Perwakilan Pelajar dan badan mahasiswa membuat pungutan atau menerima wang dan sumbangan, tertakluk kepada undang-undang bertulis serta peraturan Lembaga. Ia juga memindahkan kuasa tatatertib mahasiswa daripada Naib Canselor kepada Jawatankuasa Tatatertib Pelajar dan mengasingkan keahlian jawatankuasa tatatertib daripada jawatankuasa rayuan.

Pindaan memberi lebih ruang kepada pentadbiran kewangan mahasiswa, tetapi bukan hak tanpa batas untuk mengutip wang dengan apa-apa cara.
Jawatankuasa tatatertib mesti mempunyai sekurang-kurangnya tiga ahli dan dipengerusikan oleh seorang Timbalan Naib Canselor.
Akta turut mengubah tempoh dan pengurusan kumpulan wang Majlis Perwakilan Pelajar.

Sumber: Universiti Malaya

Pengumuman pemansuhan ialah satu proses, bukan peristiwa undang-undang yang selesai

Pada 20 Ogos 2026, Kementerian Pendidikan Tinggi menyatakan Jemaah Menteri bersetuju membangunkan kerangka One Higher Education Act selepas pengumuman pemansuhan oleh Perdana Menteri. Proses yang dinyatakan termasuk jawatankuasa bebas, libat urus pemegang taruh, kerangka dasar dan undang-undang, Rang Undang-Undang baharu serta aturan peralihan bagi mengelakkan kelompangan undang-undang.

Pengumuman politik tidak dengan sendirinya memansuhkan Akta Parlimen.
Teks Rang Undang-Undang pengganti akan menentukan kuasa, perlindungan dan sekatan yang benar-benar berubah.
Sehingga peralihan undang-undang selesai, semak Akta, notis permulaan kuat kuasa, perlembagaan universiti dan peraturan semasa yang terpakai.

Sumber: Ministry of Higher Education

Nilai pengganti melalui kuasa, bukan namanya

Pemansuhan AUKU tidak secara automatik menghasilkan autonomi universiti atau kebebasan mahasiswa. Perbandingan bermakna ialah siapa yang boleh melantik pimpinan universiti, mengawal belanjawan, mengawal selia persatuan, membuat keputusan tatatertib, mendengar rayuan serta menetapkan dasar akademik dan institusi.

Tanya kuasa mana berpindah kepada universiti, mana kekal dengan menteri dan mana menerima pengawasan bebas.
Semak sama ada penyertaan mahasiswa, kebebasan akademik, proses wajar, kewangan dan akauntabiliti awam dilindungi dengan jelas.
Teliti peruntukan permulaan kuat kuasa dan peralihan kerana perubahan nama tanpa perubahan agihan kuasa mungkin meninggalkan sistem praktikal yang hampir sama.

Sumber: Universiti Malaya; Ministry of Higher Education; Kajian Malaysia, Universiti Sains Malaysia

Soalan lazim

Adakah AUKU hanya undang-undang politik mahasiswa?

Tidak. Aktiviti dan tatatertib mahasiswa menonjol dalam perbahasan, tetapi Akta 30 turut mengawal penubuhan, perlembagaan, pentadbiran, kewangan dan struktur kepimpinan universiti.

Adakah AUKU sudah dimansuhkan?

Kerajaan mengumumkan proses pemansuhan dan penggantian pada Ogos 2026. Pengumuman itu bukan pemansuhan yang telah selesai; kerangka, Rang Undang-Undang, proses Parlimen dan peralihan masih menentukan hasilnya.

Adakah universiti bebas sepenuhnya sebelum AUKU?

Tidak. Institusi terdahulu mempunyai undang-undang khusus dan struktur pemerintahan sendiri yang lebih kuat, tetapi tetap beroperasi di sisi undang-undang dan banyak bergantung pada pembiayaan awam.

Adakah pemansuhan secara automatik menjamin kebebasan akademik?

Tidak. Hasilnya bergantung pada undang-undang pengganti, perlembagaan universiti, kuasa pelantikan dan kewangan, peraturan tatatertib serta undang-undang lain.